+670 77340564 — info@umaanaulo-venilale.suku.tl

FALTA TRANSPOTE, LIXO NAMKARI IHA FATIN PUBLIKU

30 Jun 2026
Administradór
Iha imagen ida ne’e hatudu katak lixo iha fatin lixeiro nakonu to’o fakar sai mai liur, ida ne’e hatudu katak laiha ordenamentu ne’ebe diak ikus mai animal sira hanesan lalar, asu no fahi loron ba loron halo festa hodi lekar foer sira ba liur hodi buka hahan, ida ne’e mos bele hamosu higene ne’ebe la diak ba komunidade ne’ebe hela besik iha fatin lixeiro nian. (Foto SIS-Maumeta, 30 Junho 2026)

SISD – MAUMETA (02 JULLU 2026) – Problema lixu sai nafatin preokupasaun boot ba komunidade iha Munisípiu Liquiçá, liuliu iha Suku Maumeta, Postu Administrativu Bazartete. Aumentu volume lixu no limitasaun transporte atu rekolla lixu halo ambiente sai foer no ameasa ba saúde públika.

Victor da Silva, Xefi Suku Maumeta ba Sentru Informasaun Suku Dijital Maumeta, Tersa (30/06) semana ne’e hateten problema lixu iha Maumeta la’ós deit tanba volume lixu ne’ebé aumenta, maibé mos tanba transporte rekolla lixu seidauk sufisiente.

Equipa ba Sentru Informasaun Suku Dijital Maumeta, Tersa (30/06), halao intervista ho Xefi Suku Maumeta, Victor da Silva konaba lixu ne’ebe nakonu iha fatin lixeiro no namkari iha fatin publiku, halo komunidade sira preokupa tanba bele fo’o impaktu ba saude publika . (Foto:Equipa SISD-Maumeta)

“Ami husu ba Autoridade Munisípiu liuliu Diresaun SEMASA atu aumenta tan kareta rua ka tolu, tanba wainhira transporte aumenta, kareta bele halo viajen to’o dala neen iha loron ida, nune’e rekolla lixu bele efetivu liután,” dehan Xefi Suku.

Lideransa Komunitaria ne’e mos esplika durante enkontru Konsellu Koordenasaun Munisipál (KKM), lideransa komunidade Suku Maumeta dala barak hato’o preokupasaun ida-ne’e ba Autoridade Munisípiu no Diresaun SEMASA, maibe to’o agora seidauk iha solusaun tanba menus ekipamentu no transporte.

Victor mos haktuir problema seluk mak komunidade balun soe lixu iha fatin públiku hanesan estrada, valeta, merkadu no jardim. Iha fatin balun, animal hanesan asu dada lixu hirak ne’ebe la tau iha fatin sai lekar ba fatin fatin, ida ne’e bele lori impaktu ba komunidade ne’ebé hela besik.

Tanba ne’e Xefe Suku Maumeta husu ba komunidade hotu, atu tau lixu iha karon no kesi metin molok soe ba lixeiru atu evita animal sira dada sae ka halo namkari iha fatin publiku no fasilita servisu ekipa saneamentu bainhira kareta mai rekolla.

Entretanto Aleixo Flores dos Santos, Xefe Departamentu SEMASA, Munisípiu Liquiçá hatete SEMASA estabelese ona oráriu atu komunidade no proprietáriu loja sira soe lixu entre tuku lima dader to’o tuku walu dader oras Timor-Leste, atu ekipa saneamentu bele halo rekolla tuir planu.

Aleixo Flores dos Santos, Xefe Departamentu SEMASA, Munisípiu Liquiçá, Tersa, 30 Junhu 2026, hatan hela perguntas husi Equipa SISD – Maumeta konaba prekupasaun komunidade nian konaba orariu rekolha lixo iha fatin lixeiro nian. (Foto:Equipa SISD- Mumeta)

Xefe Departamentu SEMASA ne’e mos haktuir atualmente kareta rekolla lixu semana ida dala rua ba área ida-idak, no ida-ne’e seidauk sufisiente atu atende postu administrativu haat, mak Bazartete, Liquiçá, Maubara no Loes.

Aliende ne’e, Nia hatutan to’o oras ne’e dadauin SEMASA uza deit kareta ida atu rekolla lixu iha munisípiu nia laran, tanba ne’e tuir planu Autoridade Munisípiu ba oras ne’e dadaun halao hela  prosesu sosa kareta foun ida, atu aumenta kapasidade operasaun no bainhira remata prosesu sosa kareta ne’e remata sei hahu halao operasaun hodi rekolla lixu, sei sai efetivu liután.

Nia mos haktuir SEMASA kontinua halo esforsu hodi estabelese fatin lixu permanente no provizóriu iha área estratéjika sira, nune’e mos instala informasaun kona-ba oráriu rekolla lixu atu fasilita komunidade.

Tuir Xefe Departamentu ne’e katak problema lixu la depende deit ba governu, maibé presiza mos konsiénsia husi komunidade tomak.

“Se ita hotu iha konsiénsia atu soe lixu iha fatin ne’ebé governu prepara ona no koopera ho servisu saneamentu, hau fiar Liquiçá bele sai munisípiu ida ne’ebé mos, matak no saudavel ba ema hotu,” dehan nia.

Tanba ne’e Autoridade Munisípiu no Diresaun SEMASA husu ba komunidade sira atu hametin kultura tau lixu iha lixeiru, hodi hamenus poluisaun ambiente, prevene moras no hametin saúde públika iha Munisípiu Liquiçá.

 

Hakerek Nain                : Equipa SISD Maumeta

Editor                               : Formador JPD – SEKOMS

Publika iha :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *